आजलाई ब्लगमा लेखन यति नै...

समयले मलाई चिन्न सकेन वा मैले नै समयलाई चिन्न सकिन । मैले केही बुझ्न सकेको छैन् । आज जहाँ छु म, त्यो समयकै कारणले हो या मेरै कारणले हो ? केही अनुत्तरित प्रश्नहरु छन् मसँग यतिबेला । भोली ?? के हुन्छ भोली , कुन मोडमा वा बिन्दुमा पुगेर  रोकिन्छ जिन्दगी यसबारे पनि मलाई केही थाहा छैन ।  भोली कस्तो होला ?? कल्पना गर्न मन लागेको छैन मलाई । बाहिर देख्दा त सबलाई अर्काकै जिन्दगी राम्रो र रमाइलो लागिदिन्छ तर जुन मान्छेमा पनि उस्तै नै अनुभूतीका   तरंगहरु बग्ने न हो...निद्रा ले धेरै च्यापेको छ, मनमा जे आँउछ त्यही टाइप गर्दै जाँदा यति लेखियो...आजलाई ब्लगमा लेखन   यति नै ।  

बाहुन पत्रकारको बिल्ला-घुँडानिर चोट

   

०६९ जेठ ७ गते,
विनाकारण जीवनमै पहिलोपल्ट बाहुन पत्रकारको आरोपमा  कुटाई खाइयो । साइकल पनि बाँकी राखेनन् उनीहरुले । मानौँ बाहुन हुनुनै पहिलो गल्ति भयो त्यहाँ । र दोश्रो गल्ति रहेछ क्यारे मिडियाहरुले उनीहरुले भने जसरी समाचार नलेखिदिनु ।
जेठ चौध गते भनिएको संबिधान घोषणको पूर्वसन्ध्यामा सात, आठ र नौ गतेका लागि आदिवासी जनजाति संयुक्त संर्घस समितिले आह्वान गरेको नेपालको बन्द आयोजना गरेका थिए । यसै सन्र्दभमा हामीले काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट प्रत्यक्ष प्रशारण गर्नेबारे अघिल्लो  दिन नै सामान्य छलफल गरेका थियौँ । क्यापिटल एफ.एम.का कार्यक्रम तथा समाचार निर्देशक  व्याकुल पाठकले हामीलाई बन्दको रिर्पोटिङ गर्दा सत्य तथ्य र निष्पक्षताई ध्यान दिदै सन्तुलित रुपमा प्रस्तुत हुन निर्देशन दिनुभएको थियो । साथै बन्दको प्रत्यक्ष प्रशारणका लागि हामीले दिँउसोको ३ वटा कार्यक्रम नैे स्थगित गरेका थियौँ ।
बन्दको पहिलो दिन जेठ सात गते सहकर्मी साथीहरु प्रकाश पोखरेल, भावना ढकाल काठमाडौका विभिन्न ठाँउबाट र मैले ललितपुरका क्षेत्रहरुबाट दिनभरी नै प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने योजना बनेको थियो । मेरो भागमा ललितपुरको सातदोबाटो, महालक्ष्मीस्थान, लगनखेल, ग्वार्को, पुल्चोक, धोविघाट, कुपन्डोल लगायतका क्षेत्रहरु परेको थियो । बिहान नौ बजेदेखि म सातदोबाटो, ग्वार्को, लगनखेल लगायतका क्षेत्रहरुबाट रिर्पोटिङ गरिरहेको थिँए । बिहान दश र एघार बजेको समाचार बुलेटिनमा संचारकर्मीहरु कुटिएको र प्रेसका गाडि तथा बाइक माथि आक्रमण हुन थालेको खबर आउन थालेपछि महालक्ष्मीस्थान बाट साथिको साइकल मागेर घाँटिमा प्रेस कार्ड झुन्ड्याई म रिर्पोटिङमा हिँडेँ । ग्वार्को, सातदोबाटोबाट बन्दको अवस्थाबारे प्रत्यक्ष प्रसारण गरेर म धोवीघाट तर्फ जाँदै थिँए । बाटोमा प्रेस पास देखाँउदै साइकलमा हिँड्दा पनि बन्दकर्ताहरु हान–हान, हावा निकाल भन्दै लठ्ठी लिएर आइपुग्थे । धेरै सँग जोगिदैँ म साँढे बाह्र बजे एकान्तकुना धाबिघाट पुगेको थिँए । त्यहाँ लगभग सय जनाको संख्यामा नेवार समुदायका बन्दकर्ताहरु थिए । नजिकै १५–२० जनाको संख्यामा प्रहरी पनि थिए । उनीहरु हातमा ठूल–ठूला लठ्ठी, चिर्पट, र फलामे छड बोकेर नारा लगाँउदै साइकल डो¥याँउदै हिडिरहेका सर्बसाधारणलाई समेत तर्साउदै  टायरबाट हावा निकालिदिँदै थिए । नजिकै प्रहरी देखेपछि म बिस्तारै साइकल चलाउदै नारा लगाँउदै गरेको ठाँउमा पुगेँ । नजिक पुग्नासाथै, पाखुरामा टाटु खोपेका दुई यूवाले तँलाई आज बन्द भनेको थाहा छैन् साइकल चलाउदैँ हिड्छस भन्दै साइकलको पाङ्ग्रामा धमाधम लात्ति हिर्काउन थाले । मैले भनेँ –म प्रेस बाट आएको हुँ । तपाइहरुले गरेको बन्दको हामीले आज प्रत्यक्ष प्रशारण गरिरहेका छौ । त्यसपछि उनीहरुले मेरो आइडी कार्ड मागे मैले कार्ड देखाएपछि मेरो नाम र थर पढे । कजबmदजग मबलनब ि। मेरो थरलाई लिएर उनीहरुले प्रश्न गरे । यो दंगाल हो की डंगोल हो ? मैले डंगोल हैन दंगाल हो भनेपछि उनीहरुले डंगोल भनेको त नेवार हो यो दंगाल भनेको बाहुन होकी नेवार हो भनेर सोधे । मैले बाहुन हो भनेपछि एकजनाले चोरऔला देखाँउदै उनले भने –यो बाहुन पत्रकारहरुले हाम्रो समाचार लेख्दैन । तिमीहरुले बाहुनहरुको मात्रै समाचार लेख्छ । त्यसपछि अर्कोले मेरो कार्ड छोएर भने–  यो साइकल चलाउदै सिआडी गर्न आएको हुनुपर्छ । म सात आठ जनाबाट घेरीएको थिँए । नजिकै भएका प्रहरीहरु चुपचाप रमिता हेरिरहेका थिए । उनीहरुलाई मैले आफ्नो रेर्कडर  रिर्पोटिङ डायरी, देखाएपछि डायरी पल्टाँउदै खोइ हाम्रो समाचार कहाँ छ भन्दै साइकलमा लठ्ठी र लात्तिले हान्न थाले । बाहुन पत्रकारले हाम्रो समाचार कहिल्यै लेख्दैन भन्दै एकजनाले मेरो खुट्टामा लठ्ठीले हिर्काए, घुँडा निर चोट लागेर रगत बग्यो । साइकल तोडफोड गरेर पाङ्ग्राको रिङ पनि भाँचिदिए ।  एकजना बन्दकर्ताले सरी है भन्दै भिड्बाट बाहिर निकालेर बिस्तारै जानुस है भनेर सडक किनार ल्याइदिए । उनलाई मैले तपाँहरुको बन्द सफल होस, माग पूरा होस । तपाइहरुलाई धेरै धन्यबाद भनेर त्यहाँबाट अफिस फर्किए । त्यो दिनको प्रहरीको ब्यवहार उदेक लाग्दो देखिन्थ्यो । उनीहरु हत हतियारले शु सज्जित भएर पनि अति निरिह देखिन्थे ।  बानेश्वर आएर एउटा मेडिकलमा टिटानस बिरुद्धको इनजेक्सन लिएँ । मैले क्षतिपूर्तिका  लागि कुनै पक्षसँग  माग राखेको छैन र राख्न मन पनि छैन । मेरो एउटै भनाई के छ भने–स्वतन्त्र प्रेसमाथि कसैले धावा नबोलुन् । पत्रकारहरुले निवार्ध रुपमा जनतालाई सु–सुचित गर्न, आफ्नो पेशागत धर्मको रक्षा र सम्मान होस् । अगामी दिनहरुमा यस्ता घटनाहरु नदोहोरिउन ।

 शम्भु दंगाल, रेडियो पत्रकार

क्यापिटल एफ.एम ९२.४ मेगाहर्ज

२०६९ जेठ १५ गते ललितपुर । 

समयसँग

बिहानै
एउटा आशाको किरण बोकेर
विस्तारै सूर्य उदाँउछ
साउने झरी 
झर्झर झर्झर बर्सिदिन्छ 
घडिमा समय
एकनास बगिदिन्छ श्वासको प्रवाहमा
शान्त आकाश
पर्खिरहन्छ साँझमा एउटा जुन
हरिया कपडा पहिरिएका रुखहरुमा
चराहरुको चिर्बिराहट सँगै
क्षितिज टेकेर
जब जान्छ घाम
जव आँउछ जुन
वा
जव जान्छ जून
जव आँउछ घाम
मन
तलाउ झै शान्त भइदिन्छ
एकमुठ्ठी माटो
च्यापेर मुठ्ठीभरी
एक थुँगा फूल
छोएर औलाहरुले
प्रत्येक श्वास फेराइहरुमा
अलिकति देशको माया
अलिकति मान्छेको माया
लाग्छ
प्रत्येक पल्टको आँखा खोलाइहरुमा
पाइरहन सकियोस
जिवन्त मुस्कानहरु
अनन्त रहेका यि लामा गोरेटा बाटोहरुमा
हिडोस कुनै कहिल्यै नडगमगाउने पाइलाहरु
यि रुझेका झरीलो दिनहरुमा
लाग्छ यस्तै यस्तै
कि घडिमा एकचोटी समय उल्टो घुमिदियोस
चकित पारिदियोस अनि फेरी वास्तविकता बुझाइदिओस
खस्दै गरेको पानीको थोपो छेडेर
त्यो घामको किरणले
बाँडिदिओस इन्द्रेणीका मालाहरु
प्रत्येक मन मनहरुमा
प्रत्येक वस्ति वस्तिहरुमा
हरक्षण हरवखत...

साउन–६, नयाँ बानेश्वर, काठमाडौँ

मेरो प्यारो एनालग रेकर्डर

ठ्याक्कै २४ सय परेको थियो यसको मूल्य । पाँच वर्ष अघि ।  एक किसिमले महाभारत परेको थियो मलाई त्यति पैसा जुटाउन । जागिर थिएन । भर्खर आई.एड् सकेर बि.एड्मा भर्ना भएको थिँए । सबै कुराको लागि घरकै भर पर्नु परेको थियो ।  ०६३ सालको कुरो हो । एकजना पत्रकारको हातमा देखेपछि मैले छक्क परेर हेरेथेँ यसको मित रेर्कडरलाई ।
मलाई पनि त्यस्तै रेकर्डर किन्ने धुन चल्यो । पैसो थिएन । आइडिया लगाँए ४ महिनासम्म । घरमा कहिले सर्ट किन्न भनेर पैसा माँगेँ । सर्ट किनिन पैसा जोगाएर राखेँ  । अर्को महिना पाइन्ट किन्नुप¥यो भनेर फेरी पैसा मागेँ, पाइन्ट किनिन, पुरानै लगाइरहेँ । कहिले जुत्ता किन्नुप¥यो भनेँ, कहिले के किताब किन्नुप¥यो भनेर मागेँ त कहिले जाँच फिस तिर्ने बेला भयो भनेर बढी पैसा मागेँ । जे होस मैले पुरानै कपडा लगाइरहेँ, घरमा जाँदा जहिले पनि ढाँटे, नयाँ लुगा मैलो भएर नलगाएको हो आदी इत्यादी भनेर,  पाँच महिना पछि न्यूरोड पुगेँ । र किनेँ यो फुच्चे रेर्कडर, चक्का पनि कति सानो... छक्क परेँ ।  अनि सुरु भयो रेडियोमा बोले झैँ बोल्ने अभ्यास, कहिले कबिता, गजल भनेर रेकर्ड गर्ने, कहिले साथीहरुसँग अन्र्तवार्ता लिने, कहिले जे मनमा आँउछ त्यही भनेर रेर्कड गर्ने अनि सुन्ने । एक किसिमले भन्ने हो भने  रेर्कडर त खेलौना नै सावित भयो  । न त्यसको वास्तविक प्रयोग हुनु । जतिबेला जे मन लागेको छ त्यही भनेर करायो, ब्याट्रीको सत्यानास मात्र । कहिले काँही कुनै आफूजस्तै केटाकेटीले आयोजना गरेको साहित्यिक कार्यक्रममा यही पुन्टे रेर्कडर बोकेर जान्थेँ उनीहले भनेको गीत गजल र कबिता रेर्कड गर्थेँ र त्यहीँ साहित्यको कार्यक्रम चलाएको भान पार्थेँ । न रेडियो बज्नु, न के हुनु , तात्तो न छारो । रेर्कड गरिसकेपछि सबैलाई सुनाईदिन्थेँ । उनीहरु पनि छक्क परेर आफ्नो स्वर सुन्न मलाई घेरा हालेर चाख लिन्थे । अरु केही हुन्नथ्यो । ब्याट्री सकिन्थो हरेक दिन । केही हुन्थ्यो त मात्र आत्मसन्तुष्टि, आत्मरति । 
०६४ सालमा एउटा ठग एफ.एमको फेला परेँ । अन द जब ट्रेनिङका नाममा कुनै तालिम नदिइकन त्यसले घरको एउटा खसी र मेरो बाको रेडियोमा छोरो बोलेको सुन्ने सपनालाई खाइदियो । सानो फुच्चे न थिँए त्यतिबेला, पत्यायनन् मलाई, (त्यसबेला  भोगेका भोगाइहरु सम्झँदा दुख लाग्छ । उसो त विगतमा रेडियोका लागि गरिएका दुःख, भोगाईहरुका, रोचक कथाहरु पनि छन्, त्यस बेलाको दुःख, संघर्ष लगायत यसबारेमा,...कुनै दिन समय आएपछि लेख्नुपर्ला) २ ओटा कार्यक्रम चलाएर हिडेथेँ त्यहाँबाट । यही रेर्कडर प्रयोग गरेको थिँए । मेरो जिबनको पहिलो अन्र्तवार्ता लिएको थियो यही रेर्कडरले । पशुपतिनाथको बृद्धाश्रममा रहेकी बृद्धा लक्ष्मीदेवि थापाले आफ्नो जिवनकथा रुँदै रुदैँ बताउँदा आफूले पनि  आँशु झार्दै प्रश्न सोधेको पनि यसैलाई थाहा छ ।
म जहाँ जाँदा पनि यसलाई झोलामै बोकेर हिडिँरहन्थेँ । तर यसको औपचारिक कुनै काम थिएन ।
समय बदलिँदैँ गयो । म पनि पत्रकारिता सम्बन्धी उच्च शिक्षा लिन थालेँ । पछि पो थाहा पाँए । यो मोरो त एनालग रेर्कडर पो रहेछ । 
सूचना प्रविधिको उच्चतम विकास र डिजिटलाइजेसनका कारण अब एनालग प्रविधि मृतप्राय भएको छ । अहिले त्यस्तै भएको छ मलाई ।  पहिला जस्तै मनमा हुटहुटि चलेको छ । एउटा डिजिटल रेर्कडरको । अहिले भने लगभग २० हजार जति चाहिएको छ एउटा सामान्य खालको डिजिटल रेर्कडर किन्न । एक दिन किनिनेछ अब मनमा सोचाई आइसकेपछि । यद्यपी एनालगको कुनै प्रयोग नभएपनि मलाई यसको माया भने उत्तिकै  लागिरहेको  छ ।

भम्रित समय

असार भिजेर निथ्रुक्क....
छिर्न खोजिरहेछ डेराको झ्यालबाट
एक ग्लाँस टर्रो कफिभित्र
डुबाएर स्वप्नशील यी आँखाहरु
सुन्दैछु
मकेको पात बजाँउदैँ आकाशे पानी
हकार्दैछ हरक्षण
सबै सबै मेरा त्यि,
जुम्सोपनहरुलाई, बोक्रेपनहरुलाई

कुन्नी किन हो,
मेरा आँखाहरु खुट्टा उचालीरहेछन्
टक्क उभिएर हेर्न
कुल्चेर त्यो फुल्चोकी डाँडा
संसार यस्तै हो भाई
सकिँदैन इन्द्रेणीको माला लगाउन् ।

त्यो एक टुक्रा
बरफ जमेको मेरो प्रिय चिसो सपनालाई
अब विस्तारै–विस्तारै
मनै देखि निकालेर
सेकाँउदैछु मन्द आगोको आँचमा
अनि फ्राई गर्दैछु ।
........................

ओ असार भाई
आउ मेरो फ्राइड तातो सपना
पानीले चिस्याँउदै खाँदै गर

पर्ख !!
सकिँदैछ मेरो कफि
सकिँदैछ एउटा भ्रमित समय
र यो एक टुक्रा कबिता
हामी संगै खाँउला......

०६९ आसार ९ , ललितपुर ।

गीत

बेसी खेतको भारी बोकी भञ्याङ्गमा सुस्ताँउदा

कस्तो मज्जा डाँडामाथि, रातो घाम अस्ताँउदा

थकाई तिर्खा, जलुकाको पानी घुटुघुटु

सम्झनाले छुन्छ मुटु, खान्छ कुटुकुटु ।

सँगै हिँड्थे, जुरे गोरु, काँधमाथि हलो

झिसमिसेमै आँखा मिचि खेततिर झ¥यो

दबदबे हिलो पारी धान छुपुछुपु

सम्झनाले छुन्छ मुटु, खान्छ कुटुकुटु । 

आकाशमा घामपानीले लुकामारी खेल्ने

खेतै भरी बाउसे हली रोपाहारले गीत भर्ने

जिउभरी माटो हिलो खाजा कुपुकुपु

सम्झनाले छुन्छ मुटु खान्छ कुटुकुटु ।। 

०६८,आसार ५ ललितपुर

बजी बफ

एक प्लेट बजी बफ !
संबिधान सभाको अन्तिम समय सिमा आँउदैछ । केही छैन् । आँउछ–जान्छ ।
यो त्यही पूरानो होटेल हो । जहाँ आज फेरी आइपुगेको छु म ।
दलहरु बिच अझै सहमति जुट्न सकेको छैन । चलिरहेकै छ निरन्तर छलफल ।
देखिरहेछु, उसको होटेलमा–एउटी नयाँ आइमाई । पहिला पनि देखेकै हो, देखेको पाँच महिना पछि सोधेँ –
तपै ! को हो साउजीको ?
ङिच्च हाँसी । कस्ता खबल्टे दाँत !
चार बर्ष भो त्यो होटेल सँग परिचय भएको । कहिलेकाँही जाने गर्छु । महिनामा त्यस्तै पाँच छ पटक । पर्समा कम्तिमा एकसय भए पुग्छ ।
त्यसले भनि–म उसको बुढी ।
ह्वाट ?! उसको बुढी...उसकी बुढी त निकै नै राम्री पो थिई त ।
ताउलोमा तेल खार्दै छे साहुनी । केही चिज फ्राई गर्न खोज्दैछे ऊ ।
जिवन कहिल्यै खारिन्न । मरेपछि खारिन्छ एकैचोटी, दनदन बलिरहेको चितामा । बाँचुन्जेल केही सिक्न सक्दैन मान्छेले पूर्ण रुपमा । हरेक कुरा जान्न खोज्छ मान्छे । हरेक कुरामा आफूलाई निपूर्ण पार्न चाहन्छ ऊ । खारिन चाहन्छ ऊ ।
१२–१४ बर्षको कामदार केटोले आवाज आउने गरि टेवलमा राखिदियो ।
एक प्लेट बजी बफ !!
संविधान सभामा दलहरु बिच चर्काचर्की परिरहेछ । टेबुल ठोकिन्छन् बेला बेला । हरेकका आफ्नै सिद्धान्त, मान्यता र विचारहरु छन् ।
अनि उहाँको अर्को बुढी ?
साउजी थिएन । नजिकै थियो भने झर्किन सक्थ्यो । तिमीलाई किन चाहियो ?
ऊ त अन्तै गई–उसले भनि ।
पोइल !?
सायद................यस्तै हुनुपर्छ ।
साहुजीको अनुहार सम्झेँ । मुसुमुसु हाँसिरहेको हुन्थ्यो उ जतिबेला पनि ।
मुलुक संक्रमणकालीन अवस्थाबाट बाहिरिन सकेको छैन । हरेक चिया पसलहरुमा, बाटो दोबाटोहरुमा चिन्तित छन् मानिसहरु । जेठ १४ पछि के होला ? म पनि त चिन्तित छु ।
तर मिठो छ यो होटलको खाजा ।
फ्याँके फेरी एउटा अर्को प्रश्न–तपाइ आएपछि गएको कि, उ गएपछि तपाँइ आएको ?
समय परिबर्तनशील छ । पंचायति ब्यवस्थाको अन्तिम समयतिर जन्मिएको थिँए म । प्रजातन्त्र आएपछि स्कूल जान थालेँ । अहिले गणतन्त्रमा कलेज पढ्दैछु ।
भित्ताको ध्वाँसो लागेको ऐना हेरेँ ।
टन्नै दाह्रीले भरिएछ अनुहार ।
उ गएपछि म आएको– लजाँउदै साहुनी बोली ।
अधबँैसे साउनी । अब सोध्दिन म कुनै प्रश्न ।   
किन पोइल गई होला त्यो अघिल्ली साउनी ? उसको पोई पाक कलामा यस्तो निपूर्ण छ । मैले एक चम्चा चिउरा सँगै एक टुक्रा बफ चपाँए । आहा...क्या !! स्वादिलो.......... । किन गई पोइल त्यो आफ्नो १० वर्षको छोरो छोडेर...???
मान्छेहरु मलाई बिना प्रशंग प्रश्न गरिदिन्छन् कहिलेकाँही–माओवादीको दश वर्षे जनयुद्धको औचित्य के ?
राजनीतिक क्षेत्रमा हुने उथल पुथल संम्झँदा मलाई पनि कहिलेकाँही त्यसरी नै.....
त्यसरी नै एकान्तमा आफैँसंग
त्यो साउजी झैँ एक्लै हाँस्न मन लाग्छ । मुसुमुसु ।
बजी बफ....
गाँउमा स्कूल पढ्दा म नुन–खुर्सानीको अचार बनाएर त्यसमा गहूँको रोटी चोप्दै खान खुव मनपराँउथेँ । मेरो खाजा प्रायः उही हुन्थ्यो–स्कूल सकेर फर्केपछि ।
शान्तिप्रक्रिया निस्कर्षमा पुग्दै छ । सेना समायोजनको प्रक्रिया शुरु भइसकेको छ । जंगलबाट माओवादी अध्यक्ष प्रचन्ड लाजिम्पाटको महल सम्म आइपुगेका छन् ।
....बजी बफ
आजभोली साउजी मुसुमुुसु कक्तिको हाँस्छ, मलाई त्यो हेरेर बस्ने फुर्सद छैन । सायद केही त परिवर्तन भयो होला । म पनि त परिवर्तन भइसकेँ, र....पुष्पकमल दाहाल । अरु जसरी परिबर्तन भएपनि मलाई केको दर्कार ।
प्लेट रित्तिसक्यो ।
र.................
एकझोला सपना ।
.......................
(कत्ति ठुलो परिवर्तीत भइछस् है तँ ? नुनखुर्सानी र रोटीबाट बजी बफ अर्थात सेकुवा र टाइचिन चिउरासम्म ।)